جهان موتور نماینده انحصاری برند ارسم – ERCEM در ایران

الکتروموتور سه فاز

الکتروموتور سه فاز را می‌توان در حقیقت موتور های الکتریکی دانست که بر خلاف الکتروموتور تک فاز که برای کارکرد درست از فاز و نول استفاده می‌کنند، آن‌ها برای فراهم کردن نیروی مکانیکی به برق سه فاز نیاز دارند.

الکترو موتور انواع مختلفی دارد.

·        الکتروموتور تک فاز

·        الکترو موتور سه فاز

از  الکتروموتور تک فاز و الکتروموتور سه فاز برای تولید انرژی مکانیکی از مکانیزمی خاص استفاده می‌شود.

برای آن‌که به درستی متوجه تفاوت این دو  الکتروموتور تک فاز یا الکتروموتور سه فاز شوید قیاسی بین آن‌ها انجام می‌دهیم. با ما همراه باشید تا پس از پی بردن به تفاوت‌ها بتوانید شناخت بهتری نسبت به الکتروموتور سه فاز داشته باشید.

اولین موضوع در این قیاس راندمان الکتروموتورها است. الکتروموتورهای سه فاز دارای راندمان بهتری در مقایسه با الکتروموتورهای تک فاز هستند. مورد دوم این است که الکتروموتورهای تک فاز محدودیت توان دارند. یعنی توان آن‌ها بیش از  5 اسب بخار نیست.

سومین عامل قیاس به لرزش این الکتروموتورها باز می‌گردد و جالب است بدانید که الکتروموتورهای سه فاز در مقایسه با الکتروموتور های تک فاز لرزش کمتری دارند. آخرین نکته جالب توجه که نظر ما را در این قیاس به خود جلب کرد این است که جریان کشی الکتروموتور های سه فاز کمتر از الکتروموتور های تک فاز است.

در الکتروموتور سه فاز از چه فازهایی برای تولید انرژی مکانیکی استفاده می‌شود؟
در الکتروموتور سه فاز، سه فاز T ,R ,S  برای تولید انرژی مکانیکی مورد استفاده و بهره برداری قرار می‌گیرد. به همین دلیل توان تولید شده توسط یک الکتروموتور سه فاز بیش از مقدار توان تولید شده برای یک الکترو موتور تک فاز است.

الکترو موتورهای سه فاز جز پرمصرف‌ترین الکترو موتورها هستند. امروزه در صنایعی مختلف مانند خودرو سازی، صنایع غذایی، معدن، دارویی، صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، فولاد، کشاورزی، صنایع دریایی و بسیاری صنایع دیگر از الکترو موتورهای سه فاز استفاده می‌شود و بسیار پر کاربرد هستند.

اساس کار یک الکتروموتور سه فاز بر اساس نیروی مغناطیسی است. از نظر حرکتی این نوع از الکترو موتورها به دو دسته حرکت خطی و حرکت دوار تقسیم می‌شوند. البته با توجه به میزان کارایی، امروزه بیشتر الکترو موتورهای سه فاز با صورت دوار و چرخشی طراحی می‌شوند.

معرفی دو بخش اصلی الکتروموتور سه فاز
هر الکتروموتور سه فاز دارای دو بخش اصلی است: استاتور و روتور.

قسمت بیرونی دستگاه که ثابت و بدون حرکت است استاتور (به معنای ثابت) و قسمت چرخنده که جزو اجزای داخلی دستگاه است را روتور (rotator  به معنای چرخنده) می‌نامند. به قسمت ثابت الکتروموتور سه فاز محرک و به بخش دوار آن متحرک نیز گفته می‌شود.

تمامی موتورهای الکتریکی دارای دوازده بخش محرک و متحرک است. قسمت چرخنده دستگاه یا همان روتور از چند کلاف مسی که درون فولاد قرار گرفته‌اند، تشکیل می‌شود. در قسمت استاتور یک میدان مغناطیسی ایجاد می‌شود و به دنبال آن نیز یک نیروی مغناطیسی به وجود می‌آید. این نیروی مغناطیسی به قسمت روتور وارد می‌شود و عملکرد روتور به همین نیروی وارد شونده از طریق میدان مغناطیسی استاتور بستگی دارد.

الکترو موتور سه فاز و توان و دور موتورهای متفاوت
یکی از ویژگی‌های مهم الکتروموتور سه فاز توانایی ایجاد توان و دور موتورهای متفاوت است. الکترو موتورهای سه فاز می‌توانند از سه چهارم تا ۱۸۰ اسب بخار توان و قدرت تولید کنند و همچنین توانایی تامین دور موتورهای ۷۵۰ و ۱۰۰۰ و ۱۴۰۰ و ۳۰۰۰ را دارند.

در حالی‌که الکترو موتور تک فاز تنها توانایی تامین دور موتور ۱۴۰۰ و ۳۰۰۰ را دارد.

سایر بخش‌های الکترو موتور سه فاز
علاوه بر استاتور و روتور که دو بخش اصلی یک الکتروموتور سه فاز هستند از شافت، بیرینگ‌ها، پروانه خنک کاری، ترمینال و پوسته الکترو موتور به عنوان دیگر بخش‌ها نیز می‌توانیم نام ببریم.

از آنجا که بخش روتور یک الکتروموتور سه فاز از اهمیت زیادی برخوردار است، در ادامه توضیحاتی پیرامون این قسمت از الکتروموتور ارائه می‌دهیم.

غالبا برای ساخت یک الکتروموتور سه فاز از روتور قفس سنجابی استفاده می‌شود. الکترو موتورهای سه فاز را با استفاده از اینورتر و سافت استارت و یا با صورت مستقیم نیز می‌توان راه‌اندازی کرد.

بیشترین کاربرد الکتروموتور قفسه سنجابی، به کاربری‌هایی به همراه گیربکس صنعتی و سرعت‌های مختلف باز می‌گردد که از میان آن‌ها می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم.

·        پرس‌های چاپ

·        بالابر‌ها و آسانسورها

·        تسمه نقاله‌ها

·        کمپرسورها

شاید این سوال برای شما به وجود آمده باشد که مناسب‌ترین زمان استفاده از الکتروموتور قفسه سنجابی چه زمانی است؟

برای پاسخ به این سوال باید بگوییم زمانی‌که فشارهای استاتیکی ثابت و گشتاور آن با سرعت صفر تولید شده باشند بهترین زمان استفاده از الکتروموتور قفسه سنجابی است. همچنین زمانی‌که دینام در حداقل زمان و با پایین‌ترین میزان مصرف جریان تا سرعت نامی شتاب بگیرد بهترین زمان برای استفاده از الکتروموتور قفسه سنجابی محسوب می‌شود.

مواد اولیه ساخت بدنه الکترو موتور سه فاز
برای ساخت بدنه الکتروموتور سه فاز معمولا از آلومینیوم یا چدن استفاده می‌کنند. الکترو موتورهای سه فاز یا به صورت پایه‌دار و یا به صورت فلنج‌دار طراحی می‌شوند. البته برخی از آن‌ها نیز به صورت پایه و فلنج‌دار طراحی می‌شوند.

الکتروموتور سه فاز و نام اختصاری هریک از آن‌ها
انواع الکترو موتورهای سه فاز در صنعت با یک نام اختصاری شناخته می‌شوند. به صورت کلی یک الکترو موتور پایه‌دار با نامB3  یک الکترو موتور فلنج‌دار با نام B5  یک الکترو موتور با فلنج کوچک B14  و الکتروموتوری که به صورت پایه و فلنج باشد B35  نام‌گذاری می‌شود.

واحد سنجش توان الکترو موتور
در صنعت و برای بیان توان الکترو موتور از کیلو وات یا اسب بخار استفاده می‌شود. الکترو موتورهای تک فاز موجود در بازار بیشتر از ۳ کیلو وات توان ندارند. اگر به صنعت داخلی کشور خودمان نگاهی بیندازیم متوجه خواهیم ‌شد که برندهایی همچون الکترو موتور گوانگلو، الکترو موتور زیمنس، الکترو موتور ویمات، الکترو موتور ویم آلمان، الکترو موتور موتوژن و الکترو موتور الکتروژن جزو پر مصرف‌ترین الکترو موتورهای سه فاز هستند.

انواع الکتروموتور سه فاز
الکترو موتورها به صورت کلی در دو دسته جریان مستقیم DC  و جریان متناوب AC  تولید می‌شوند. الکترو موتورهای تک فاز معمولا به صورت جریان متناوب ساخته می‌شوند. الکترو موتور سه فاز نیز هم به صورت جریان مستقیم و هم به صورت جریان متناوب ساخته می‌شوند.

از دیگر انواع الکترو موتور سه فاز می‌توانیم الکتروموتورهای القایی، الکترو موتور یونیورسال، الکترو موتور سه فاز پله‌ای و موتورهای خطی را نام ببریم.

کاربرد الکترو موتور سه فاز و مکانیزم حرکتی آن
از الکتروموتور سه فاز به صورت معمول در مواردی استفاده می‌شود که به قدرت و توان بالایی نیاز باشد و در اغلب موارد  این نوع از الکترو موتور را با نام الکترو موتور القایی معرفی می‌کنند.

مکانیزم حرکتی یک الکتروموتور سه فاز به این شکل است که اگر فرکانس منبع تغذیه الکترو موتور از سرعت موتور بیشتر باشد، الکترو موتور به حرکت در می‌آید و در غیر این صورت، در قسمت روتور تعادل نیرویی ایجاد نمی‌شود و تا زمانی که تعادل نیرویی ایجاد نشود، الکترو موتور به حرکت در نمی‌آید.

مزایای الکترو موتور سه فاز
همان‌طور که بیان کردیم از این نوع الکترو موتور زمانی استفاده می‌شود که به قدرت و توان بیشتری نیاز باشد. به صورت کلی می‌توانیم مزایای یک الکتروموتور سه فاز را به صورت زیر بیان کنیم:

·        قیمت مناسب

·        استفاده آسان

·        طراحی محکم‌تر نسبت به یک الکترو موتور تک فاز

·        بازدهی بالا

·        تولید توان بالا

چه عواملی روی سرعت الکترو موتور سه فاز تاثیر می‌گذارند؟
تغییر فرکانس عاملی است که در یک الکتروموتور سه فاز باعث ایجاد تغییرات در سرعت می‌شود. میزان گشتاور تولید شده در یک موتور سه فاز به خاطر لغزش دینام سه فاز و همچنین اختلاف سرعت بین روتور و میدان دوار القا شده روی استاتور است.

در یک الکترو موتور سه فاز جریان متناوب اگر سیم پیج‌های مختلف و با قطب‌های مختلف استاتور وجود داشته باشد، می‌توان سرعت را تغییر داد. اما در الکترو موتورهای سه فاز القایی، تنها شیوه تغییر سرعت این است که میزان فرکانس منبع تغذیه را تغییر دهیم.

ساختمان الکتروموتور سه فاز
الکترو موتورهای سه فاز به صورت کلی از ۶ قسمت اصلی تشکیل می‌شوند. آرمیچر، منبع برق جریان مستقیم، آهنربا، محور، سوئیچ تغییر دهنده جهت برق و ذغال هادی اجزای تشکیل دهنده یک الکتروموتور سه فاز هستند.

با شناخت انواع الکتروموتور سه فاز می‌توانید با کارکردهای گوناگون آن در صنایع گوناگون بهتر آشنا شوید و و به طور متناسب از آن بهره ببرید.

الکترو موتورهای سه فاز از نظر چگونگی سیم‌بندی نیز به صورت کلی به دو دسته الکتروموتور سه فاز قفس سنجابی و الکتروموتور سه فاز قفس سنجابی با روتور سیم پیچی شده (اسلیپ رینگ) تقسیم می‌شوند.

الکترو موتورهای سه فاز نسبت به الکترو موتورهای تک فاز مقرون به صرفه‌تر هستند و قدرت آن‌ها از یک اسب بخار به بالا قابلیت تنظیم و تغییر دارد. به همین دلیل است که امروزه بیش از ۹۰ درصد الکترو موتورهای سه فاز را از نوع قفس سنجابی طراحی می‌کنند.

مقالات بیشتری در مورد الکتروموتور سه فاز:

راهنمای راه اندازی الکتروموتور سه فاز به روش ستاره مثلث

سربندی و راه اندازی الکتروموتور به صورت اصولی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های تکنسین‌های برق است. همانطور که احتمالاً مطلع هستید، راه اندازی الکتروموتور سه فاز با تک فاز متفاوت است و در هر کدام باید پارامترهای متفاوتی را در نظر داشته باشید. متداول‌ترین روش راه اندازی الکتروموتور سه فاز، استفاده